Quyền được sống cho người Maya

KÝ ỨC: Vào ngày 27 tháng 12, ở thành phố Guatemala, các pháp sư và gia đình họ đang tham dự một buổi lễ của người Maya để kỷ niệm ngày ký kết hiệp ước hòa bình chấm dứt cuộc nội chiến 1960-1996. (Johan Ordonez/AFP/Getty Images)

Guatemala đã trải qua 36 năm nội chiến, mà nguồn gốc sâu xa của tất cả các cuộc xung đột là những quan điểm khác nhau về “đất”, theo như lý luận của Fidel Xinico.

Xinico là một người Kaqchiqel Maya và là Giám đốc Trung tâm Giáo dục Toàn cầu. Ông và nhà nhân chủng học Ronaldo Lec đang thực hiện công việc quảng bá nhận thức về lối sống của người bản xứ Maya.

Văn hóa Maya nhìn nhận cuộc sống là “cuộc sống nội tâm” theo như cách gọi của họ. Nó bao gồm đời sống của con người, muông thú và thiên nhiên. Đối với người Maya, quyền được sống không chỉ giới hạn đối với cuộc sống của một con người mà còn bao hàm mối quan hệ của một người với người khác, với cây cối, muông thú, khoáng sản, và cả vũ trụ.

“Đối với chúng tôi, đất không chỉ là một vật thể”, ông Xinico nói. “Đất cũng có đời sống của nó, đó là nơi mà chúng ta cất giữ tất cả những gì chúng ta có trong cuộc đời, và bản thân chúng ta cũng đến từ đất. Bản thân chúng ta đến từ thiên nhiên rồi lại trở về với thiên nhiên. Vậy nên đó chính là lý do mà người ta tranh giành quyền sở hữu đất.”

Có quyền đối với đất không chỉ là quyền sở hữu đất mà còn là khả năng chọn lựa xem nên canh tác và phát triển một mối quan hệ tốt với đất như thế nào. Đối với người Maya, gắn kết với thiên nhiên có nghĩa là chúng ta có sức khỏe, và nếu một người bị ngăn cản theo một cách nào đó để không thể gắn kết được với thiên nhiên, thì nó được coi là một sự xâm phạm nghiêm trọng đến quyền được mạnh khỏe.

“Nếu chúng ta không gắn kết tốt với thiên nhiên, thì rồi chúng ta mất đi sức khỏe”, ông Xinico giải thích, “và khi chúng ta phá hủy, hay khi chúng ta thao túng và lạm dụng thiên nhiên, ấy là khi chúng ta mất đi quyền được sống.”

Đất nước Guatemala được cai trị bởi 23 gia đình khuyến khích và ủng hộ việc trồng và xuất khẩu cây trồng. Theo như ông Lec, mặc dù điều này có thể tốt cho nền kinh tế, người Maya nghĩ rằng chính phủ đang bóc lột quyền được sống của họ, bởi vì gia tăng kim ngạch xuất khẩu cây trồng liên quan đến việc sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu và hạt giống đã bị biến đổi gen, điều mà người Maya cho rằng là thiếu thân thiện với đất. Theo truyền thống, “chúng tôi không phá hoại đất mà chỉ hợp tác với đất”, ông nói.

Một điều nữa khiến cho họ thêm lo lắng là với sự xuất hiện của canh tác hiện đại; khó mà người Maya có thế tìm được loại lương thực nào lại không bị biến đổi gen, và đất của họ bị buộc phải sản xuất nhiều hơn so với nhu cầu của người dân bản xứ. Họ gọi đó là việc bóc lột và lạm dụng đất.

Ông Xinico nói: “Đối với người dân bản địa, chỉ sản xuất theo đúng nhu cầu là một điều quan trọng. Không cần thiết phải tận dụng đến các nước khác hay khiến họ phải sản xuất phục vụ cho chúng tôi.”

Do đó, ông đưa ra đề xuất rằng chúng ta “tư duy toàn cầu và ăn theo địa phương.”

Lịch của người Maya sẽ kết thúc vào năm 2012, và cả Xinico cũng như Lec đều tin rằng khi thời điểm tới, người Maya sẽ lại có quyền được sống và khắp thế giới sẽ lại thuận hòa.”

Tác giả: Stephanie Lam
(Theo The Epoch Times)

Bản gốc tiếng Anh có tại đây.