Vũ trụ học của Trương Hành

Trên đồng tiền giấy của Hàn Quốc này là hình ảnh của Thiên cầu mà Trương Hành phát minh ra vào năm 117 sau Công nguyên. (The Epoch Times)

Trương Hành là một trong những đại biểu của Thuyết Hỗn nguyên vào thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Theo kiến thức và quan sát thực tế về mô hình chuyển động của các thiên thể, Trương Hành đã tạo ra một dụng cụ được gọi là Thiên cầu có thể cho thấy một cách chính xác những điểm chính của Thuyết Hỗn nguyên – nói rằng Trái đất ở bên trong bầu trời, giống như lòng đỏ ở bên trong một quả trứng.

Ông viết: “Bầu trời giống như trứng của một con gà mái, và tròn như một quả bóng; Trái Đất giống như lòng đỏ trứng, nằm một mình ở trung tâm. Bầu trời thì lớn còn Trái đất thì nhỏ”.

Ông nghĩ rằng các tầng trời và Trái đất được bơm đầy khí và thả nổi trong nước. Mặc dù ông tin rằng trời có vỏ cứng ở bên ngoài, nhưng ông đã không nghĩ rằng cái vỏ đó là ranh giới của vũ trụ. Ông tin rằng vũ trụ bên ngoài cái vỏ là vô hạn về không gian và thời gian.

Năm 117 sau Công nguyên, Trương Hành là người đầu tiên trên thế giới chế tạo ra Thiên cầu (máy trắc định thiên thể), được điều khiển bởi dòng nước. Thiên cầu có một quả cầu bên ngoài và một quả cầu bên trong, cả hai đều xoay. Trên bề mặt được chạm khắc Nam cực, Bắc cực, xích đạo, hoàng đạo, 24 kỳ mặt trời, mặt trời, mặt trăng, và các ngôi sao. Các vị trí của mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao, cũng như trạng thái quỹ đạo của chúng, phù hợp với vị trí thực tế của chúng trong vũ trụ.

Thiên cầu được kết nối với một đồng hồ̀ nước. Nước nhỏ giọt từ đồng hồ̀ nước để làm cho quả cầu xoay chuyển một cách đều đặn. Nó di chuyển một vòng mỗi ngày, vì vậy mọi người trong nhà xem quả cầu sẽ có thể xác định vị trí các thiên thể tại những thời điểm khác nhau.

Năm 132, Trương Hành đã phát minh ra địa chấn ký Houfeng, được làm bằng đồng nguyên chất trong hình dạng của một thùng rượu. Tám con rồng được gắn trên bề mặt. Đầu những con rồng chỉ ra tám hướng đông, nam, tây, bắc,  đông bắc, đông nam, tây bắc và tây nam. Mỗi con rồng có một quả bóng bằng đồng bên trong miệng và một con ếch ngồi dưới đầu của nó.

Khi một trận động đất xảy ra, miệng của con rồng chỉ theo hướng của trận động đất sẽ tự động mở, và quả bóng bằng đồng sẽ rơi vào miệng của con ếch tương ứng. Lúc đó những người quản lý thiết bị này có thể ghi lại thời gian và hướng của trận động đất ngay lập tức. Năm 138, địa chấn ký này đã phát hiện chính xác một trận động đất xảy ra tại huyện Longxi.

Địa chấn ký mà Trương Hành đã phát minh là dụng cụ đầu tiên trên thế giới có thể đo được hướng của một trận động đất, và sớm hơn 1.700 năm so với địa chấn ký châu Âu. Hơn nữa, cho đến ngày nay, không ai có thể mô phỏng lại nó.

Trương Hành cũng phát minh ra một đồng hồ đo lường mà đã có một cái dùi đánh vào một cái trống cứ mỗi lý (khoảng 0,3 dặm) đi được để đo khoảng cách, một xe la bàn, trong đó một kim luôn luôn chỉ hướng nam, và một đồng hồ mặt trời Trung Quốc cổ đại để đo vị trí của mặt trời, trong số những thứ khác nữa. Ông cũng ước tính số pi bằng căn bậc hai của 10. Ông đã có 30 ấn phẩm trong thiên văn học và văn học và những đóng góp to lớn cho các lĩnh vực lịch học, số học, văn chương, và nghệ thuật.

(Theo Pure Insight / The Epoch Times)

Bản tiếng Anh có tại đây.